Kiedy pracownik musi stosować obuwie ochronne z podnoskiem

Pracownik musi stosować obuwie ochronne z podnoskiem zawsze, gdy na jego stanowisku występuje ryzyko urazu stopy – na przykład uderzenia, zmiażdżenia lub upadku ciężkich przedmiotów. Wynika to bezpośrednio z przepisów BHP i Kodeksu pracy, które zobowiązują pracodawcę do zapewnienia odpowiednich środków ochrony indywidualnej.

Poniżej wyjaśniamy, kiedy obowiązek stosowania obuwia ochronnego z podnoskiem ma zastosowanie, jakie normy go określają i jak dobrać odpowiedni model obuwia do charakteru wykonywanych zadań.

Znaczenie obuwia ochronnego w BHP

Obuwie ochronne to jeden z najważniejszych elementów środków ochrony indywidualnej. Jego zadaniem jest zabezpieczenie stóp przed urazami mechanicznymi, chemicznymi, termicznymi oraz elektrycznymi. W wielu branżach to właśnie stopy są najbardziej narażone na urazy. Dobrze dobrane buty ochronne nie tylko chronią przed urazem, ale poprawiają też komfort i stabilność podczas pracy. W efekcie zmniejszają liczbę wypadków i absencji chorobowych, a tym samym wpływają pozytywnie na bezpieczeństwo i efektywność całego zespołu.

Podstawy prawne stosowania obuwia ochronnego

Obowiązek zapewnienia pracownikom obuwia ochronnego wynika bezpośrednio z Art. 237 Kodeksu pracy[1] oraz przepisów wykonawczych dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy. Pracodawca ma prawny obowiązek zapewnić pracownikowi takie środki ochrony indywidualnej, które skutecznie zabezpieczają go również przed urazami stóp – w tym właśnie odpowiednie buty ochronne. Warto podkreślić, że obuwie ochronne z podnoskiem nie jest opcjonalne – jego stosowanie jest wymogiem prawnym w każdym miejscu pracy, w którym istnieje ryzyko urazu stóp.

Kiedy pracownik musi stosować obuwie ochronne z podnoskiem

Najpierw warto wyjaśnić, czym są buty z podnoskiem i co to tak właściwie znaczy. Jest to obuwie ochronne wyposażone w twardy element – podnosek, który chroni palce stóp przed uderzeniem lub zgnieceniem. Dotyczy to w szczególności prac:

• na budowie – gdzie istnieje ryzyko spadania ciężkich narzędzi lub materiałów,
• w magazynach i centrach logistycznych – przy obsłudze palet, wózków widłowych i transportowaniu towarów,
• w przemyśle metalowym i obróbczym – podczas pracy z ciężkimi elementami, maszynami i narzędziami,
• w stolarni i warsztatach – przy kontakcie z ostrymi elementami i krawędziami,
• w transporcie i produkcji – przy pracy z ładunkami i ruchomymi częściami maszyn.

W skrócie – jeśli coś może spaść, stoczyć się lub zmiażdżyć stopę, obuwie ochronne z podnoskiem należy traktować jako obowiązkowe.

Nie należy jednak używać butów ze stalowymi noskami w sytuacjach, gdzie istnieje ryzyko porażenia prądem lub konieczność pracy w środowisku o zmiennych temperaturach – w takich przypadkach stosuje się inne typy obuwia ochronnego (np. elektroizolacyjne, termiczne).

Dobór odpowiedniego obuwia ochronnego

Wybór odpowiednich butów ochronnych z podnoskiem powinien być dostosowany do rodzaju wykonywanej pracy oraz poziomu występujących w niej zagrożeń. Podstawowym kryterium wyboru jest norma, według której obuwie zostało wykonane:

Norma	Typ obuwia	Podnosek	Wytrzymałość na uderzenie	Wytrzymałość na zgniecenie
EN ISO 20345	Obuwie bezpieczne (S)	Tak	200 J	15 kN
EN ISO 20346	Obuwie ochronne (P)	Tak	100 J	10 kN

Obuwie ochronne z podnoskiem dzieli się również na klasy S1, S1P, S2, S3, S4 i S5, które różnią się odpornością na poślizg, wilgoć, substancje oleiste oraz przebicie:

Klasa	Opis	Odporność na poślizg	Odporność na wodę / wilgoć	Dodatkowe cechy
S1	Podstawowe obuwie bezpieczne	Tak	Nie	Zamknięta pięta, antyelektrostatyczne, absorpcja energii w pięcie
S1P	S1 + odporność na przebicie	Tak	Nie	Podeszwa antyprzebiciowa
S2	S1 + wodoodporność	Tak	Tak	Cholewka odporna na wchłanianie wody
S3	S2 + odporność na przebicie i teren nierówny	Tak	Tak	Podeszwa antyprzebiciowa, bieżnik terenowy
S4	Całotworzywowe / gumowe	Tak	Tak	Wodoodporne, odporne chemicznie, bez skóry naturalnej
S5	S4 + odporność na przebicie	Tak	Tak	Gumowe/całotworzywowe, antyprzebiciowe, do środowisk mokrych i śliskich

 

Wybranie właściwego rodzaju obuwia jest kluczowe dla bezpieczeństwa pracownika i powinno uwzględniać zarówno wymagania norm, jak i specyfikę wykonywanej pracy. W praktyce dobór klasy obuwia ochronnego z podnoskiem kształtuje się następująco:

• S1 i S2 – odpowiednie do prac magazynowych i lekkiego przemysłu, gdzie ryzyko przebicia jest niewielkie.
• S3 – wymagane w trudniejszych warunkach, np. na budowach czy terenach nierównych, gdzie istnieje ryzyko przebicia i poślizgu.
• S4 i S5 – przeznaczone do pracy w środowiskach wilgotnych lub chemicznych, np. w przetwórstwie żywności, stajniach, oczyszczalniach czy zakładach chemicznych.

Obowiązki pracodawcy i pracownika w zakresie stosowania obuwia ochronnego

Obowiązki pracodawcy	Obowiązki pracownika
zapewnienie pracownikom obuwia ochronnego z podnoskiem nieodpłatnie, określenie w regulaminie pracy lub wykazie stanowisk, gdzie jest ono wymagane, przeprowadzenie szkolenia BHP i nadzór prawidłowego stosowania środków ochrony indywidualnej, zapewnienie konserwacji i wymiany zużytego obuwia.	noszenie przydzielonych butów ochronnych zgodnie z przeznaczeniem, dbanie o ich czystość i stan techniczny, zgłoszenie uszkodzeń, które mogą obniżyć poziom ochrony.

Warto dodać, że zaświadczenie lekarskie nie zwalnia pracownika z obowiązku noszenia obuwia ochronnego, jeśli ryzyko zawodowe tego wymaga. Pracodawca może jedynie (w porozumieniu z lekarzem) dobrać inny model obuwia, spełniający wymogi bezpieczeństwa, ale mniej obciążający np. stopę z problemami ortopedycznymi.

Bezpieczeństwo zaczyna się od stóp

Przestrzeganie zasad BHP to wspólna odpowiedzialność – zarówno pracodawcy, jak i pracownika. Pracodawca ma obowiązek zapewnić odpowiednie środki ochrony, ale to pracownik decyduje każdego dnia, czy faktycznie z nich korzysta. Dlatego tak ważne jest, by pamiętać, że obuwie ochronne z podnoskiem nie jest zbędnym dodatkiem, lecz realną barierą przed poważnym urazem.

 

Źródła:

[1] https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/kodeks-pracy-16789274/art-237-6