Jak prawidłowo zorganizować strefy pożarowe i gaśnice w zakładzie pracy?

Prawidłowa organizacja stref pożarowych i gaśnic w zakładzie pracy polega na przemyślanym podziale budynku, uwzględniającym dopuszczalną powierzchnię stref, wymagania techniczne oraz strategiczne rozmieszczenie gaśnic w miejscach najbardziej narażonych na pożar. Takie podejście pozwala skutecznie ograniczyć rozprzestrzenianie się ognia, zapewnić bezpieczeństwo pracowników i zachować zgodność z przepisami. W artykule wyjaśnimy, czym jest strefa pożarowa, jak prawidłowo podzielić budynek oraz gdzie i w jaki sposób montować gaśnice, aby wdrożenie ochrony przeciwpożarowej było skuteczne i bezpieczne.

Co to jest strefa pożarowa i dlaczego jest ważna?

Strefy pożarowe to wydzielone części budynku, oddzielone przegrodami o określonej odporności ogniowej (np. ścianami i stropami przeciwpożarowymi), których zadaniem jest ograniczenie rozprzestrzeniania się ognia i dymu. Każda strefa stanowi odrębny obszar bezpieczeństwa – w przypadku pożaru jego rozwój powinien zostać zatrzymany w jej obrębie przez określony czas. Takie rozwiązanie zwiększa poziom ochrony, umożliwia sprawną ewakuację, wydłuża czas reakcji służb ratowniczych i ogranicza straty. Ma to szczególne znaczenie w obiektach o podwyższonym obciążeniu ogniowym, takich jak hale produkcyjne czy magazyny. Istotnym parametrem jest powierzchnia strefy pożarowej, którą należy dostosować do funkcji obiektu, jego wysokości i klasy odporności pożarowej. Oznacza to konieczność właściwego podziału budynku na strefy oraz zastosowania przegród i zabezpieczeń zgodnych z wymaganiami technicznymi.

Warunki techniczne stref pożarowych

Warunki techniczne określają, w jaki sposób należy wydzielać strefy pożarowe oraz jakie wymagania muszą spełniać elementy konstrukcyjne, aby skutecznie ograniczyć rozprzestrzenianie się ognia i dymu. Sprowadza się to do trzech obszarów:

1. ograniczenia wielkości strefy pożarowej,
2. odpowiedniej odporności ogniowej przegród,
3. zachowania szczelności oddzieleń przeciwpożarowych (również instalacyjnych).

Dopuszczalna powierzchnia i wielkość strefy pożarowej

Powierzchnia strefy pożarowej nie jest dowolna – zależy od przeznaczenia budynku, jego wysokości oraz obciążenia ogniowego. W uproszczeniu:

Rodzaj budynku	Typowa dopuszczalna powierzchnia strefy
Produkcyjno-magazynowe (PM)	ok. 1 000 – 20 000 m²
Użyteczności publicznej (ZL)	ok. 2 000 – 8 000 m²

Powierzchnia stref pożarowych zależy od kategorii zagrożenia ludzi (ZL) oraz wysokości kondygnacji. W przypadku stref podziemnych powierzchnia nie powinna przekraczać 50% odpowiednika nadziemnego, chyba że wyjścia prowadzą bezpośrednio na zewnątrz. Zastosowanie instalacji tryskaczowej lub systemu oddymiania może pozwolić na zwiększenie powierzchni strefy nawet do 200%, w zależności od zastosowanych zabezpieczeń.

Wymagania dla oddzieleń przeciwpożarowych

Aby podział budynku na strefy pożarowe był skuteczny, przegrody muszą spełniać określone parametry odporności ogniowej:

Element	Typowe wymagania	Znaczenie w praktyce
Ściany oddzielenia ppoż.	REI 60 – REI 240	Zatrzymują ogień i dym między strefami
Stropy	REI 60 – REI 120	Zapobiegają przeniesieniu pożaru między kondygnacjami
Drzwi / bramy	EI 30 – EI 120	Muszą być samozamykające
Przepusty instalacyjne	min. EI 60 (zgodnie z przegrodą)	Częsty „słaby punkt” w praktyce

Dodatkowo:

• otwory w ścianach oddzielenia nie mogą przekraczać 15% ich powierzchni,
• otwory w stropach to maksymalnie 0,5% powierzchni,
• ściany oddzielenia powinny być wykonane z materiałów niepalnych i wyprowadzone ponad dach lub odpowiednio zabezpieczone.

Jak podzielić budynek na strefy pożarowe?

Podział budynku na strefy pożarowe powinien wynikać z faktycznego sposobu użytkowania oraz poziomu zagrożenia. Najlepiej uwzględnić go na etapie projektu. Jak to zrobić?

1. Analiza funkcji pomieszczeń
   Określ przeznaczenie poszczególnych części budynku (biura, produkcja, magazyny). Różne funkcje mają różne wymagania.
2. Ocena obciążenia ogniowego
   Sprawdź ilość i rodzaj materiałów palnych. To one wpływają na dopuszczalną wielkość stref i ich rozmieszczenie.
3. Wyznaczenie granic stref
   Zaplanuj przebieg podziału – logiczny, zgodny z użytkowaniem i komunikacją w obiekcie.
4. Dobór przegród przeciwpożarowych
   Zastosuj ściany i stropy o odpowiedniej odporności ogniowej. Zapewnij ciągłość zabezpieczeń.
5. Uszczelnienia i zamknięcia
   Zadbaj o przejścia instalacyjne, drzwi i bramy przeciwpożarowe. Nawet drobne nieszczelności obniżają skuteczność ochrony.
6. Weryfikacja zgodności z przepisami
   Sprawdź dopuszczalne powierzchnie stref (zależne m.in. od wysokości, przeznaczenia i obciążenia ogniowego).
7. Uwzględnienie systemów zabezpieczeń
   Instalacje tryskaczowe lub oddymianie mogą pozwolić na zwiększenie powierzchni stref.
8. Dobór typu podziału
   Dobierz wariant pod kątem ewakuacji i działań ratowniczych:
   • poziomy – w obrębie jednej kondygnacji
   • pionowy – przez kilka kondygnacji

Dobrze zaplanowany podział ogranicza rozprzestrzenianie się pożaru, ułatwia ewakuację i zmniejsza potencjalne straty.

Rozmieszczenie gaśnic w zakładzie pracy

Gaśnice stanowią podstawowe wyposażenie przeciwpożarowe i często są pierwszym środkiem reagowania na zagrożenie. Ich skuteczność zależy nie tylko od rodzaju, ale przede wszystkim od właściwego rozmieszczenia.

Gdzie muszą być gaśnice – wymagania prawne

Gaśnice powinny być zamontowane na wysokości umożliwiającej szybkie użycie, odpowiednio oznakowane, zabezpieczone przed uszkodzeniem, a jednocześnie łatwo dostępne. Ważne jest także ich dopasowanie do rodzaju zagrożenia – inne sprawdzą się przy urządzeniach elektrycznych, a inne przy cieczach łatwopalnych. W wielu zakładach problemem jest jednak montowanie gaśnic w przypadkowych miejscach, bez analizy ryzyka i dostępności, co znacząco obniża ich skuteczność w sytuacji zagrożenia. Miejsca, w których powinny się znajdować to w szczególności:

• przy wejściach do budynku i wyjściach ewakuacyjnych,
• na drogach komunikacyjnych,
• w każdej strefie pożarowej,
• w pobliżu miejsc o podwyższonym ryzyku pożaru.

Bezpieczeństwo w strefach pożarowych

Skuteczna ochrona przeciwpożarowa nie kończy się na etapie projektu. Równie ważne jest utrzymanie systemu w sprawności, co oznacza regularne przeglądy przegród i instalacji przeciwpożarowych, kontrolę dostępności gaśnic i ich stanu technicznego, szkolenia pracowników z zakresu ewakuacji i użycia sprzętu oraz eliminowanie błędów eksploatacyjnych, takich jak zastawianie dróg ewakuacyjnych.

Najczęstszymi błędami w organizacji stref pożarowych są:

• brak szczelności przegród (np. nieuszczelnione instalacje),
• przekroczenie dopuszczalnej powierzchni strefy,
• niewłaściwe rozmieszczenie gaśnic,
• brak aktualizacji podziału po zmianach technologicznych.

Checklista – szybka weryfikacja w zakładzie pracy

Aby ocenić, czy strefy pożarowe i gaśnice są prawidłowo zorganizowane, warto sprawdzić:

1. czy podział budynku odpowiada jego aktualnej funkcji,
2. czy powierzchnia stref pożarowych mieści się w dopuszczalnych normach,
3. czy przegrody przeciwpożarowe są szczelne i nieuszkodzone,
4. czy gaśnice są łatwo dostępne i właściwie oznakowane,
5. czy pracownicy wiedzą, gdzie znajduje się sprzęt i jak go używać.

FAQ – najczęściej zadawane pytania o strefy pożarowe i gaśnice

Jak podzielić budynek na strefy pożarowe?

Podział powinien uwzględniać funkcję pomieszczeń, obciążenie ogniowe oraz dopuszczalną powierzchnię strefy, a także zastosowanie odpowiednich przegród przeciwpożarowych.

Co to jest strefa pożarowa budynku?

To wydzielona część obiektu, zaprojektowana tak, aby ograniczyć rozprzestrzenianie się ognia i dymu w przypadku pożaru.

Gdzie zamontować gaśnicę?

W widocznych, łatwo dostępnych miejscach – przy wyjściach, na drogach ewakuacyjnych i w pobliżu źródeł zagrożenia.

Gdzie muszą być gaśnice?

W każdej strefie pożarowej, przy wejściach oraz w miejscach o zwiększonym ryzyku pożaru.

Gdzie musi znajdować się gaśnica?

W miejscu oznakowanym, łatwo dostępnym i umożliwiającym natychmiastowe użycie.

 

Żródła:

https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20020750690